Thối não là gì ? Hiểm họa từ hội chứng 'thối não'

Việc dành quá nhiều thời gian lướt mạng xã hội có thể khiến khả năng tập trung, ghi nhớ và tư duy suy giảm. Hãy cùng tìm hiểu "thối não là gì" và những ảnh hưởng của hội chứng Brain Rot đối với sức khỏe tinh thần trong thời đại số.

Thối não là gì?

Trong thời đại mà điện thoại thông minh gần như trở thành vật bất ly thân, việc tiếp xúc liên tục với các nội dung trực tuyến đã trở thành một phần của cuộc sống thường nhật. Tuy nhiên, không phải tất cả nội dung trên internet đều mang lại giá trị tích cực.

"Brain Rot" (tạm dịch là thối não) là thuật ngữ được Nhà xuất bản Đại học Oxford lựa chọn là từ nổi bật của năm 2024. Khái niệm này dùng để mô tả tình trạng suy giảm khả năng tư duy, tập trung và nhận thức do việc tiêu thụ quá nhiều nội dung trực tuyến mang tính giải trí đơn thuần, thiếu giá trị học thuật hoặc không đòi hỏi người xem phải suy nghĩ sâu.

Nói cách khác, thối não không phải là một căn bệnh theo nghĩa y học, mà là một hiện tượng xã hội phản ánh sự xuống cấp dần của khả năng tư duy khi bộ não liên tục bị nuôi dưỡng bằng những nội dung ngắn, nhanh và kích thích tức thời.

Từ những video vài chục giây trên TikTok, các clip hài nhảm, nội dung giật gân câu view cho đến những trào lưu vô nghĩa lan truyền trên mạng xã hội, tất cả đều có thể góp phần tạo nên tình trạng này nếu được tiêu thụ với tần suất quá lớn.

Vì sao hội chứng thối não ngày càng phổ biến?

Sự bùng nổ của các nền tảng mạng xã hội đã thay đổi hoàn toàn cách con người tiếp cận thông tin. Nếu trước đây người dùng phải chủ động tìm kiếm nội dung thì hiện nay các thuật toán thông minh lại chủ động đề xuất nội dung phù hợp với sở thích cá nhân.

Chính cơ chế này khiến người dùng dễ dàng rơi vào vòng xoáy giải trí bất tận.

Mỗi lần lướt lên một video mới, bộ não lại nhận được một lượng nhỏ dopamine – chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hứng thú và thỏa mãn. Khi quá quen với những kích thích nhanh chóng này, não bộ dần mất đi sự kiên nhẫn đối với các hoạt động đòi hỏi sự tập trung lâu dài như đọc sách, nghiên cứu, học tập hoặc suy nghĩ phản biện.

Điều đáng lo ngại là phần lớn người dùng không nhận ra mình đang bị cuốn vào quá trình này. Nhiều người chỉ định xem vài phút nhưng cuối cùng lại dành hàng giờ liên tục trên mạng xã hội mà không thu được giá trị thực sự nào.

Những con số đáng báo động về tình trạng thối não

Các nghiên cứu gần đây đang cho thấy những ảnh hưởng rõ rệt của việc lạm dụng nội dung trực tuyến đối với khả năng học tập và phát triển của giới trẻ.

Theo báo cáo được dẫn nguồn từ Đại học Harvard năm 2024, việc sử dụng mạng xã hội trong lúc học tập có thể làm giảm hiệu suất tới 30% do hiện tượng "đa nhiệm ảo". Người học tưởng rằng mình có thể vừa học vừa giải trí, nhưng thực tế não bộ phải liên tục chuyển đổi sự chú ý giữa các tác vụ, khiến khả năng ghi nhớ và tiếp thu kiến thức giảm đáng kể.

Tại Việt Nam, khảo sát của Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2023 cũng chỉ ra rằng sinh viên dành quá nhiều thời gian cho mạng xã hội thường gặp áp lực cảm xúc cao hơn, khó quản lý thời gian và giảm khả năng tự kiểm soát hành vi.

Đặc biệt, TikTok và YouTube đang trở thành những chiếc bẫy thời gian đối với không ít bạn trẻ. Thay vì đầu tư thời gian cho việc học tập, phát triển kỹ năng hay đọc sách, nhiều người lại dành phần lớn quỹ thời gian rảnh để theo dõi các nội dung giải trí ngắn hạn.

Không chỉ ảnh hưởng đến học tập, tình trạng này còn tác động trực tiếp đến năng lực nghề nghiệp. Báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) năm 2024 cho thấy gần một nửa lao động trẻ thiếu những kỹ năng cơ bản đáp ứng yêu cầu công việc hiện đại, trong khi trung bình họ dành từ 4 đến 5 giờ mỗi ngày trên các nền tảng mạng xã hội.

Hiểm họa từ hội chứng thối não đối với giới trẻ

Suy giảm khả năng tư duy sâu

Một trong những hậu quả rõ ràng nhất của tình trạng thối não là khả năng tập trung ngày càng ngắn lại.

Nhiều người trẻ cảm thấy khó khăn khi đọc một bài báo dài, hoàn thành một cuốn sách hay theo dõi một buổi học kéo dài hơn 30 phút. Bộ não đã quen với việc tiếp nhận thông tin nhanh, ngắn và liên tục thay đổi nên trở nên thiếu kiên nhẫn với những nội dung đòi hỏi sự đào sâu.

Về lâu dài, điều này làm giảm khả năng phân tích, tư duy logic và giải quyết vấn đề.

Gia tăng nguy cơ tiếp nhận thông tin sai lệch

Khi chỉ quen với những nội dung ngắn gọn và thiếu chiều sâu, người dùng dễ mất đi thói quen kiểm chứng thông tin.

Nhiều người tiếp nhận tin tức chỉ qua tiêu đề hoặc một đoạn video ngắn mà không tìm hiểu nguồn gốc, dẫn đến việc tin vào các thông tin sai sự thật, thuyết âm mưu hoặc những nội dung mang tính thao túng dư luận.

Ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần

Các chuyên gia tâm lý cho rằng việc liên tục tiếp xúc với những nội dung gây sốc, tranh cãi hoặc kích thích cảm xúc mạnh có thể khiến người trẻ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu và mất cân bằng cảm xúc.

Bên cạnh đó, hội chứng FOMO (sợ bị bỏ lỡ) cũng khiến nhiều người luôn cảm thấy cần phải cập nhật mạng xã hội liên tục, từ đó làm gia tăng áp lực tâm lý.

Làm giảm chất lượng học tập và công việc

Việc dành quá nhiều thời gian cho các nội dung trực tuyến vô nghĩa khiến thời gian đầu tư cho học tập, phát triển kỹ năng và trải nghiệm thực tế bị thu hẹp.

Không ít học sinh, sinh viên hình thành thói quen trì hoãn, mất động lực học tập và giảm khả năng hoàn thành các mục tiêu dài hạn.

Đối với thanh thiếu niên, nguy cơ còn lớn hơn khi các em dễ bị ảnh hưởng bởi các trào lưu độc hại hoặc những hành vi bắt chước nguy hiểm xuất hiện trên mạng.

Làm thế nào để tránh rơi vào tình trạng thối não?

Các chuyên gia cho rằng việc sử dụng mạng xã hội không phải là nguyên nhân trực tiếp gây hại, vấn đề nằm ở cách mỗi người lựa chọn nội dung để tiếp nhận.

Trước hết, người dùng nên chủ động giải độc môi trường số của mình bằng cách hủy theo dõi những trang chuyên đăng tải nội dung giật gân, câu view hoặc mang tính tiêu cực.

Thay vào đó, hãy ưu tiên các kênh cung cấp kiến thức, thông tin chính thống, kỹ năng nghề nghiệp hoặc các nội dung giúp phát triển tư duy.

Một phương pháp hiệu quả khác là tập luyện cho não bộ làm quen trở lại với các nội dung dài và chuyên sâu. Việc đọc sách, nghe podcast chuyên môn, xem các chương trình phân tích hoặc tham gia các khóa học trực tuyến sẽ giúp tăng khả năng tập trung và tư duy phản biện.

Ngoài ra, các chuyên gia khuyến khích người trẻ xây dựng những khoảng thời gian không điện thoại trong ngày. Có thể tham gia các nhóm học tập, hoạt động thể thao, đọc sách hoặc giao tiếp trực tiếp với bạn bè để cân bằng giữa thế giới thực và thế giới số.

Tạm kết

Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ "thối não là gì" cũng như nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng tránh hội chứng Brain Rot. Hãy chủ động xây dựng thói quen sử dụng Internet lành mạnh, cân bằng giữa học tập, làm việc và nghỉ ngơi để bảo vệ sức khỏe tinh thần lâu dài.